Thầy Trương Văn Chú
Chú thích: Cuộc phỏng vấn sau đây được thực hiện qua email, bởi kyanh, trong thời gian
từ ngày 21 tháng 5 đến ngày 30 tháng 5 (2006). Dự định công bố vào đầu tháng 7 (2006)
nhưng vào ngày 3 tháng 7 ViệtTUG nhận được tin buồn....
Nội dung cuộc phỏng vấn được công bố ở đây không qua biên tập. Một số lỗi chính tả hẳn không làm
bạn phiền lòng.
Chúng ta cùng cám ơn vì những đóng góp của thầy cho thế giới TeX.
Chúc thầy Chú sức khoẻ, niềm vui!
Các liên kết:
Chào thầy!
Cám ơn thầy đã đồng ý xì trum phỏng vấn ;)
Thầy có thể tóm tắt một chút về bản thân và công việc hiện tại của thầy không?
Thầy nhớ lần đầu tiên làm quen với TeX chứ? Ấn tượng của thầy thế nào nhỉ
Tôi sinh năm 1949 tại Thừa Thiên.
Năm 1969 bắt đầu vào Đại Học Huế. Học
Trung, Tiểu hoc tại Nha Trang (gia đình vào
NhaTrang năm 1953).
Hiện tại dạy Toán cho các lớp không
chuyên tại Trường PTTH Chuyên Lê Quí Đôn
NhaTrang.
Thích làm bạn với máy tính.
Lúc Việt Nam bắt đầu có máy tính. Chúng
tôi được một người bạn Pháp cho một
máy tính ORIC chạy trình BASIC. Máy đó chỉ
giống như một bàn phím. Nối no với một
màn hình thì thông tin xuất mới hiển thị.
Đấy là thời điểm mà nhà trường muốn
mua một đầu video JVC 779 không chỉ được
cấp kinh phí của Ty mà còn phải qua Ty TT
Văn hóa duyệt phép xử dụng.
Thời gian nào không chính xác. Chỉ biết tôi
rất mê máy tính. Khi dành dụm được đủ
một số tiến (vừa để mua một con Dream)
thì tôi quyết định vào Saigo2n rinh về một
cái XT hai ổ đĩa mềm 1.2MB. Thế là bắt
đầu cho những khổ ải về sau. Bạn nhớ
rằng mua một cái XT không có đĩa cứng,
không dám mua ổ 1.4MB mà chỉ mua ổ 1.2MB ...
thì hãy tưởng tượng thêm chút nữa là
hiểu mức độ liều của tôi (và phải đi
Sài gòn mới có - Nha tRang là thua).
Một năm sau, Chúng tôi (đã học từ trước
qua các bài dạy về môn Lý thuyết hữu
hạn, automat tại Đại học -- nhưng làm gì
có máy), đang dạy tại LQD, được Ty Giáo
Dục (lúc đó là Ty) cấp kinh phí mua một
máy tính AT 286. Đó là điều mới cho
Trường.
Nhưng tôi cũng không được dùng thường
xuyên cái AT này đâu nhé!
Nhưng đâu làm gì được. Tôi đã có máy XT
trước đó rồi? Tôi phải làm sao đây?
Phải đầu tư máy in. Và cái gì để soạn
thảo văn bản. Năm đó, một đồng nghiệp
cho tôi mượn cuốn tài liệu (bản photo) về
LaTeX do chính Leslie Lamport viết. Tôi quyết
định chọn TeX và LaTeX làm trình (sắp chữ)
để biên soạn tài liệu cho mình. Lúc bấy
giờ tại Nha Trang chỉ có 3 người dùng LaTeX
đó là: Tôi, một đồng nghiệp tại LQD (đã
chết) và một đồng nghiệp tại Cao Đẳng.
Tôi sử dụng Pascal làm ngôn ngữ lập trình
chính (trong nhà trường mà).
Máy in làm khổ tôi? Các máy in mua secong hand
(vừa túi tiền của mình) không thể dùng
hợp với LaTeX. Làm thế nào? Đã liều thì
liều: Viết driver cho nó chạy với LaTeX.
Bước khổ ải thứ nhất với TeX. Một mình
tôi làm tất cả. Các đồng nghiệp tôi bỏ
rơi `tôi', vì các vị đó có tiền để mua
một cái Epson 24 kim (dùng được với LaTeX).
Đó là bước quyết định làm tôi không
tách khỏi LaTeX/TeX
Thôi nhé. Tôi xin tạm ngưng hẹn để kỳ sau
kể tiếp. Hy vọng thành câu chuyện vui.
Như vậy thời gian thầy làm quen với LaTeX phải sau năm 1986 (?),
nghĩa là sau khi LaTeX ra đời! Thời đó, phải dùng LaTeX trong DOS
thôi... thầy còn giữ bản nào của thời đó không nhỉ :D
Viết driver cho máy in để có thể dùng được với LaTeX. Có lẽ đây là điều khủng khiếp nhất mà em từng nghe ;)
Thầy đã làm thế nào ? Tốn mất bao nhiêu thời gian và hiệu quả ra sao, khi ... thầy bị bỏ rơi?
Ban đầu khi TeX, LaTeX chạy ở DOS thì tôi
không dùng gói Tiếng Việt của Mr Nguyễn
Đại Quí vì làm gì có ai cho, Internet? Làm
gì có mà lên? Tôi tự viết các định nghĩa
đó chứ? (Theo hướng dẫn của Leslie
Lamport). (rinh soạn thảo chữa cháy của tôi
khi cần các văn bản nhanh là WordPerfect). Sau
này khi có tiền vài năm sau tôi mới mua
được cái AT 286 và chạy Win311 workgroupthì
mới biết Word6 và lúc đó thì tôi mới
biết gói tcvn của Nguyễn Đại Quí (rất
cám on Mr Quí và cám ơn người bạn chuyên
gia Nga V Mackob), lúc đó tôi mới bớt quan
tâm đến việc encoding. Nhưng sau lại nhờ
vào Internet nên tôi biết được cái vntex
còn tốt hơn và tôi dùng vntex. Một lần
nữa Tôi thấy lúc bây giờ người ta rất
thích cái Word6, vì nó có nhiều font đẹp
nên tôi lại nghĩ làm thế nào dùng nhiều
gói với nhau. Đọc rất nhiều thu nhận
chẳng bao nhiêu vì chỉ có một mình tôi làm
mà thôi.
(Cái máy in tôi mua cũ là máy in kim hiệu NEC
nên phải viết driver cho nó. Có tài liệu là
dễ viết. Máy in kim nên cũng dễ viết hơn.
Với máy Laser thì phải biết nhiều hơn.
Điều khiển 9 cây kim cũng dễ hơn chứ?)
Thầy đã dùng TeX/LaTeX trong công việc của thầy như thế nào?
So sánh với Word6, ngoài chuyện font, theo thầy TeX/LaTeX có ưu và nhược điểm gì?
Xin trả lời theo ý kiến cá nhân nhé!
Đối với tôi Word dễ sử dụng nhưng không
dễ sử dụng tốt. Lí do: Nó có nhiều icon
giúp ta ` tưởng tượng' được nút đó làm
công việc gì... Nhưng tôi chịu thua ... Nó
có menu thả xuống vào đó là có tất cả
nhung cũng không dễ gì hiểu. Nó có phím
tắt để làm các thao tác nhanh gọn lại
cũng nhưng ... đố ai nhớ hết các shortcut
đó. Với word 6 thì những gì ta thấy chưa
chắc đã được như vậy (what you seen may not
get) (Tiếng Anh tầm phào đó :P). Nói chung tôi
không thích cái gì tự động???
Với TeX và LaTeX tôi có thể làm điều tôi
nghĩ. Đó là cái quan trọng. Khi đang nhập
tài liệu mà ấn phím blank thì con trỏ chạy
tới đâu mặc xác nó không lo vì có ai bảo
nó phải chừa khoảng trồng là bao nhiêu
đâu? Không có sự kiện vô tình. Chỉ có
điều phải hiểu nó, hiều các lệnh của
nó -- Điều này làm dị ứng một số bạn
không thích iếng Anh. Khi nói tôi quá khích
và lớn lối: Xài máy tính mà đợi cái
Việt hóa thì chết mất, nghĩ chơi là hơn.
Người ta cũng tranh cải file là tập tin hay
là tệp; tôi chỉ nói và nghĩ nên nói đó
là file. Còn nhiều thứ nữa chứ?
Nói chung với TeX tôi nghĩ gì thì được
nấy - What you think and you get.
Dùng LaTeX tôi học thêm được nhiều
chuyện, ví dụ như học Tiếng Anh ... có lúc
mua bánh mì mà không biết nói sao? Rèn
được tính cẩn thận và quan trọng là
phải suy nghĩ không làm theo quán tính, không
theo thói quen. Nhờ đó tôi trở nên chính
chắn về suy nghĩ hơn (Mặc dù miệng tôi hay
nói bậy!!!) Đi quá xa một ít: Tôi muốn cái
gì nhỏ gọn dễ xài; vậy rất tâm đắc
với cái VnMik của em. Em có thế thấy lý do
vì sao tôi gọt bỏ nhiều thứ của MikTeX
để cài được trên ổ đĩa RAM vì không
phải ai cũng có đĩa cứng máy tốt để
chạy WinXP - nhà nghèo chỉ đến Win98 như
tôi là tốt lắm - Bởi vậy tôi cho Win98 và
TeX cùng nhiều thứ khác chạy trên RAM vừa
nhanh vừa... Do yêu cầu của mình nên tôi
phải đi vào `hệ thống'. Tức là làm lung
tung để phục cho cái TeX của mình -- Đó
cũng là học chứ?
Tôi chưa từng học tin học với ai. Chỉ tự
học, đọc tài liệu và chịu bỏ tiền mua
sách, Dùng TeX và LaTeX là tiết kiệm nhất.
Không biết bao lần bị virus mà các file TeX
của mình vẫn an toàn.
Tôi dùng TeX để soạn tài liệu Toán. Thầy
giáo Toán mà viết ký hiệu lem nhem thì chán
lắm ... Tài liệu soạn ra được in và sau
đó photo cho các học sinh của mình dùng.
Cũng đẹp như/hơn sách của ta in đó... Mỹ
thuật cũng lôi cuốn chú ý của học sinh
làm tăng hình ảnh của mình ... thấy mình
nghiêm chỉnh ...
Tán dóc thế thôi. Kỳ Anh gọt bớt cái nào
mình nói quá lố giúp đi nhé. Cứ thoải
mái. Vì mình rất thích người trẻ ăn ngay
nói thẳng.
Thầy đã dùng TeX như vậy, liệu gặp trục trặc gì khi trao đổi tài liệu
với đồng nghiệp, người khác? Chỗ của thầy có nhièu người dùng TeX không?
Hẳn thầy cũng cố đi 'thuyết phục' nhiều người lắm?
Không ai muốn đi trên một con đường chỉ
có một mình cả. Ma nó bắt! Nhưng người
cùng đi với mình thì phải không thuộc
kiểu ` đồng sàn dị mộng'. TeX không giúp
mình kiếm được tiền chỉ giúp mình thỏa
mãn được việc tự học của mình (xem như
là thú vui thay cho việc đi hát karaoke).
Mình cũng mong muốn có nhiều người dùng
TeX; nhưng KA chắc cũng rõ cái món ` Hàn
Quốc Mì ăn liền' thế nào chứ? Cũng chịu
thôi!
Dĩ nhiên tại NT theo tôi biết có mấy
người (mấy người dùng TeX thôi) trong đó
có hhp của viettug và hai người nữa tôi
biết chỉ chừng đó.
Tôi không ở DH Hải sản nên không biết về
SV bên đó dùng gì để viết Luận Văn...
Chuyện bên lề: Tôi biết tại DH `BK' Đà
Nẳng có thầy Hùng (nay là Trưởng hay Phó
Khoa cơ địa hay gì đó đã từng bỏ công
đi du lịch đến NT nhờ tôi chép cho một
đĩa MIKTEX đã hơn 2 năm), thầy giáo Phiệt
tại LQD Đà Nẳng cũng dùng nó, ... Như vậy
là có người dùng,,,
Vì nhiều người cần phải làm ra tiền nhờ
cái gì đó nên họ cũng không mất thời gian
để học TeX? Cái khóa luận của em viết ra
để trình cho Hội đồng trông đẹp, trang
trọng nhưng các Thầy đâu ăn được?
Đoạn này tâm sự riêng không công bố:
Được biết (năm 1973 khi tôi còn đang ở
Pháp (học Toán) tôi đã biết phải dùng TeX
để làm khóa luận. Như vậy đối với DH
là phải bắt buộc. Còn thử nghĩ ngày hôm
nay: Tại VN dạy Tin học lại có món Word?
Tôi hơi quá khích chứ Word không là cái gì
của Tin Học (nó chỉ là sản phẩm áp
dụng)
Nói chung cái gì là khởi điểm: Chỉ có sự
say mê và yêu cái đẹp thì người ta đến
với một muc tiêu nào đó. Không đến với
TeX là thông thường vì người ta không thích
TeX. Trả lời như vậy cho đơn giản.
Em hỏi một, tôi trả lời tràn lan. Để KA
phải đỡ nhọc công hỏi thêm.
Việc học tập là cần trao đổi. Nhưng tôi
hay sợ người ta cười chê nên cũng không
dám hỏi? Tôi đã có lần (nhiều lần) hỏi
về cách xử lý một cách dịch file .tex
thành .pdf mà người ta giấu diếm. Tuy
người đó biết TeX là do tôi cho cả công
sức cả đĩa (cả các đoạn mã, cả font,
cả nhiều thứ -- trước đó anh ta đã dùng
PCTEX của nhóm HN bẻ khóa nhưng PCTEX HN lúc
đó chỉ dùng ABC..).
Bởi thế nên nói `đồng sàn dị mộng'. Tôi
không tốt, nhưng cũng không tệ mà không nói
những điều gì mình biết. Vì trên đường
chỉ có một người đi thì rộng rãi nhưng
cô đơn.
Đi con đường chỉ một mình quả là rộng rãi, nhưng cô đơn. Em cho rằng
hiện nay, chia sẻ thông tin là một điều kiện tiên quyết để thành công.
Độc hành có thể nói là chỉ dành cho thiên tài ;)
Đối với nhiều người, TeX không có ích vì nó không gắn với lợi
ích cá nhân, không mang lại cái 'ăn'. Với thầy ( và cả như em ), TeX
mang lại vẻ đẹp trong suy nghĩ, và cảm giác chinh phục ( như thầy nói,
giúp thầy tự học ). Như vậy, TeX cũng là một triết lý, thầy nhỉ ;)
Ngoài việc viết driver cho máy in, điều chỉnh font,... thầy có
những 'dự án' nào đáng kể với TeX? Những dự án đó vẫn có ích? Cụ thể
hơn, mảng nào của TeX khiến thầy thích nhất và hiểu nhất?
Kỳ Anh hỏi: Ngoài việc viết driver cho máy
in, điều chỉnh font,... thầy có những
'dự án' nào đáng kể với TeX? Những dự
án đó vẫn có ích? Cụ thể hơn, mảng
nào của TeX khiến thầy thích nhất và hiểu
nhất?
Cuối cùng thì mình chỉ còn dự `ớn' là:
Dịch và minh họa các gói mà các Guru đã
công bố. Bây giờ chỉ đi chi tiết vào
những gì mình cần và thích. Cái pstricks là
cái cần thiết nhất cho những người typeset
tài liệu toán.
Cái esnips.com nó chứa những ` tiểu phẩm',
những lượm lặt' kinh nghiệm và cả sai
lầm (do không hiểu hết).
Trong suy nghĩ: ` Hiện nay tài liệu Tiếng
Việt còn rất ít, cần dịch để mọi
người cùng đọc' (Nhưng phải góp ý cho
mình chứ nếu không thì trước sau mình cũng
từ bỏ và lại tiếp tục suy nghĩ???). Quỹ
thời gian của tôi còn rất ít. Các dự án
lớn thì quá sức. Chỉ có chuyện nhỏ là
duyệt lại những cái mình đã có và làm cho
nó dễ hiểu hơn, đơn giản hơn với mong
muốn giúp người mới biết về TeX mau chóng
vượt lên và họ tạo ra sản phẩm giúp
người khác.
Em rất biết ơn thầy vì những đóng góp rất tích cực của thầy. Nhưng
em sợ thầy buồn lắm. Như em đã từng vậy. Kết quả làm ra, có ai dùng
không thì không biết. Có dùng thì thật ít khi feedback.... Sai đúng gì
... mặc bay!
Kết quả ở esnip của thầy rát nhiều. Cần phải hệ thống lại.
Việc này đòi hỏi thời gian và em cố gắng làm trong quỹ thời gian của
em: hiện nay em đang làm luận văn, rất bận. Em kiếm thêm vài bạn sinh
viên và truyền vi-rút tex cho tụi chúng.
Trước hết là: Chẳng có gì buồn. Những
thứ gì mà mình làm là tiêu khiển. Tôi đã
nói: Thay vì đi hát karaoke thì làm TeX cho vui.
Việc chính là làm Toán.
Trình soạn thảo mà tôi dùng đầu tiên là
Notepad (dùng cho TeX/LaTeX). Chừng đó là đủ.
Sau đó tôi dùng WinShell 2.1, hiển nhiên nó
tốt hơn notepad nhiều.
Thời gian sau tôi dùng Crimson Editor vì nó
cũng tiện dụng như Winshell nhưng dễ dùng
hơn. Ngặt một nỗi là nó không có wizard
để nạp đưa các kí hiệu vào tài liệu.
Nhưng thời gian sử dụng khá lâu thì mình
chỉ dùng bàn phím chứ đâu dùng chuột...
Với tex dùng code thông thường không dùng mã
Unicode thì tạm ổn... Nó cho phép soạn các
tập .bat để gọi các Compiler latex, pdflatex,
mpost, ... còn cho phép soạn các macro text để
nạp vào tài liệu các preamble, môi trường
cá nhân hay dùng.
Bây giờ đã có bản WinShell 3.1 tôi đang
dùng thử. Nó khá ổn định nếu soạn tài
liệu với mã Unicode. Còn một vướng mắc
nhỏ là: Đôi khi dùng User program để gọi
các Compiler đặc biệt với tham số thì nó
chưa chạy (chập chờn')
Tôi không đưa lên Web những sản phẩm có
chất lượng mà những thứ đó là tài liệu
dịch. Dịch theo quan điểm: Vừa dịch vừa
làm thử và làm thế nào cho gọn nhất để
có được hiệu quả gần giống bản gốc.
Tức là đã kiểm tra qua thực tế. Không
đảm bảo đúng ngôn từ của tác giả. Có
thêm thắt chút ít; do đó có thể sai do mình
nghĩ sai. Bởi vậy mong người đọc hồi âm
để biết mà sữa chữa. Nhưng như em nói:
Người đọc không cần hồi âm. Buồn lắm
nhưng đã nói: Ai đọc thì đọc; chẳng bận
tâm. Chuyện này giống như tôi đi dạy hiện
nay: Một bài toán với lời giải đơn giản,
dễ hiểu ... học trò nghe và ghi chép... Có
hỏi chúng cũng không trả lời. Điều này
cho thấy chất lượng giảng dạy phải đi
xuống.
Tôi hay dùng mọi thứ theo chuẩn: Nhỏ gọn,
hiệu quả gần được với ý muốn. Vì sao?
Vì khi cài đặt sẽ nhẹ nhàng cho mình hơn.
Ví dụ tôi dùng MikTeX ở dạng small rồi sau
đó thiếu gì thì thêm thứ đó. Điều này
giúp tôi hiểu quan hệ của các gói. Và nếu
có gì thì cài lại (chép lại) cũng nhanh.
Em cũng gặp gỡ nhiều người dùng TeX, em thấy học đánh TeX khó nhọc
lắm, nói rõ hơn là họ đánh TeX như Word. Mặc dù kết quả in ra thật
tuyệt nhưng in ra mã nguồn thì phát khiếp.
Ở chỗ thầy thật có ít người dùng TeX ( mà thầy biết ). Vậy
thầy có lời khuyên nào cho người dùng TeX không ( mới làm quen, cũng
như đã làm quen đã lâu ) ?
Phỏng vấn hhp (Lê Bá Phi) là đúng. Nếu có
gì tôi gà thêm cho. Phi là cao thủ đó. Nhưng
hiện nay phải phỏng vấn gấp đi vì anh ta
sắp sửa vào phần việc của anh ấy (Sắp
thi Đại học). Phi dạy tại Đại học Hải
Sản Nha Trang là người có chức vụ nên
việc cho SV làm luận văn (bắt buộc dùng
TeX) là có thể... Mình dạy tại trung học
chuyên Lê Quí Đôn bên ít ảnh hưởng. Ngoài
ra em có thể nói Phi giới thiệu cho Anh
Cường bên CDSP Nha Trang (anh này là Trưởng
Khoa - Dân Tin chuyên nghiệp; trước rất mê
TeX, nhưng lên chức rồi thì lơ luôn.
Mấy hôm nay bận với cái Tú Tài nên không
rãnh lắm (vì đi huyện xa).
Vì một số lý do, cuộc phỏng vấn tạm thời kết thúc tại đây...